คณะกรรมการนโยบายข้าวแห่งชาติ
khaH naH gamM maH gaanM naH yo:hM baaiM khaaoF haengL chaatF
Department of Internal Trade

หมาไม่กินข้าวเลย ฉันไม่รู้ว่ามันเป็นอะไร
maaR maiF ginM khaaoF leeuyM chanR maiF ruuH waaF manM bpenM aL raiM
"The dog won’t eat at all. I don’t know what is the matter with him."

ทุบหม้อข้าวหม้อแกง
thoopH maawF khaaoF maawF gaaengM
"To take the bread out of one's mouth."

ข้าวบูดปลาร้า
khaaoF buutL bplaaM raaH
[lit.] "The rice is spoiled; the fish is rancid." — a marriage has soured."

คนกลุ่มหนึ่ง กำลังจะเข้าไปซื้อข้าวเพื่อกักตุนไว้สำหรับการปั่นราคาข้าวให้สูงขึ้น
khohnM gloomL neungL gamM langM jaL khaoF bpaiM seuuH khaaoF pheuuaF gakL dtoonM waiH samR rapL gaanM bpanL raaM khaaM khaaoF haiF suungR kheunF
"One group is purchasing and hoarding rice in order to drive up prices."

เชื้อเพลิงชีวภาพเป็นต้นเหตุสำคัญที่ทำให้ราคาของข้าวและพืชอาหารทั้งหลายขยับตัวสูงขึ้นพรวดพราด
cheuuaH phleerngM cheeM waH phaapF bpenM dtohnF haehtL samR khanM theeF thamM haiF raaM khaaM khaawngR khaaoF laeH pheuutF aaM haanR thangH laaiR khaL yapL dtuaaM suungR kheunF phruaatF phraatF
"(Growing) plants for bio-fuel is an important reason for the dramatic increase the price of rice and many other food grains."

เรือนชั่วคราวนี้เป็นเรือนที่มีห้องเดียว สร้างเป็นเพิงต่อจากยุ้งข้าว
reuuanM chuaaF khraaoM neeH bpenM reuuanM theeF meeM haawngF diaaoM saangF bpenM pheerngM dtaawL jaakL yoongH khaaoF
"This temporary building is a one-room shelter; it was built as an extension to (an existing) rice granary."

สินค้าส่งออกที่น่าเป็นห่วงคือ สินค้าในหมวดารกสิกรรมโดยเฉพาะข้าว
sinR khaaH sohngL aawkL theeF naaF bpenM huaangL kheuuM sinR khaaH naiM muaatL gaanM gaL siL gamM dooyM chaL phawH khaaoF
"Export products which we are worried about include farm products, especially rice."

ในปีที่แล้วราคาข้าวสูงเป็นประวัติการณ์ ก่อนหน้านั้นราคายางก็ขึ้น อันเป็นผลพวงมาจากสินค้าโภคภัณฑ์ในตลาดโลกทะยานสูงขึ้น
naiM bpeeM theeF laaeoH raaM khaaM khaaoF suungR bpenM bpraL watH gaanM gaawnL naaF nanH raaM khaaM yaangM gaawF kheunF anM bpenM phohnR phuaangM maaM jaakL sinR khaaH pho:hkF khaH phanM naiM dtaL laatL lo:hkF thaH yaanM suungR kheunF
"Last year, the price of rice was at an historical high; before that, the price of rubber increased. Both of these were the result of increasingly higher commodity prices in world markets."

เด็กกินข้าว
dekL ginM khaaoF
"The child eats rice."

เด็กเล็กกินข้าว
dekL lekH ginM khaaoF
"The small child eats rice."

เก็บปากไว้กินข้าว
gepL bpaakL waiH ginM khaaoF
"If you have nothing to say, keep your mouth shut."

แมวดำพเนจรกินข้าวคลุกกับปลาทูอย่างตะกรุมตะกราม
maaeoM damM phaH naehM jaawnM ginM khaaoF khlookH gapL bplaaM thuuM yaangL dtaL groomM dtaL graamM
"The black cat roams from place to place voraciously eating rice mixed with fish."

เนื้อที่สำหรับปลูกข้าวในจังหวัดอยุธยากว้างขวางมาก
neuuaH theeF samR rapL bpluukL khaaoF naiM jangM watL aL yootH thaH yaaM gwaangF khwaangR maakF
"The rice growing area is Ayutthiya is vast indeed."

ข้าวที่เธอหุงแข็งกรากจนกลืนไม่ลง
khaaoF theeF thuuhrM hoongR khaengR graakL johnM gleuunM maiF lohngM
"The rice you cooked is so dry that I could hardly swallow it."

แม่เอาทัพพีควานลงไปขูดข้าวที่ไหม้ติดก้นหม้อ
maaeF aoM thapH pheeM khwaanM lohngM bpaiM khuutL khaaoF theeF maiF dtitL gohnF maawF
"My mother used her rice spatula to dig out the burned rice stuck to the bottom of the pot."

ใครเลยจะนึกว่าข้าวแดงที่ จัดเสิร์ฟในเรือนจำจะกลับมาได้รับความนิยม กลายเป็นข้าวสุดฮอตของ บรรดาผู้รักสุขภาพในปัจจุบัน
khraiM leeuyM jaL neukH waaF khaaoF daaengM theeF jatL seerfL naiM reuuanM jamM jaL glapL maaM daiF rapH khwaamM niH yohmM glaaiM bpenM khaaoF sootL haawtF khaawngR banM daaM phuuF rakH sookL khaL phaapF naiM bpatL jooL banM
"Who would have thought that “red rice” which is served to inmates would become popular [as the] hottest thing among those who are concerned about their health."

ทุกวันนี้ชีวิตเธอช่างรันทดนัก ต้องกินน้ำตาต่างข้าวทุกมื้อ
thookH wanM neeH cheeM witH thuuhrM changF ranM thohtH nakH dtawngF ginM naamH dtaaM dtaangL khaaoF thookH meuuH
"These days she is very depressed; she cries all the time."

อาการอกหักของเขาดูท่าจะเป็นเอามากถึงขั้นกินข้าวไม่ลงเลย
aaM gaanM ohkL hakL khaawngR khaoR duuM thaaF jaL bpenM aoM maakF theungR khanF ginM khaaoF maiF lohngM leeuyM
"He is so broken-hearted that he can hardly bring himself to eat."

อาหารที่ให้สังกะสีปานกลางได้แก่ถั่วเมล็ดแห้งและข้าวที่ขัดสีแต่น้อย
aaM haanR theeF haiF sangR gaL seeR bpaanM glaangM daiF gaaeL thuaaL maH letH haaengF laeH khaaoF theeF khatL seeR dtaaeL naawyH
"Foods which contains a moderate amount of zinc include dried peas and brown rice."

คุณต้องใส่เอี๊ยมให้ลูกก่อนป้อนข้าว
khoonM dtawngF saiL iiamH haiF luukF gaawnL bpaawnF khaaoF
"You need to put the baby's bib on before you feed him."

ในจานมีข้าวเยอะ
naiM jaanM meeM khaaoF yuhH
"There's a lot of rice on the plate."

นี่ข้าวที่คุณฝากให้ฉันซื้อให้คุณ
neeF khaaoF theeF khoonM faakL haiF chanR seuuH haiF khoonM
"Here's the rice you asked me to buy for you."

ชาวบ้านจะบริจาคข้าวที่เป็นผลผลิตส่วนเกินให้แก่วัด
chaaoM baanF jaL bawL riH jaakL khaaoF theeF bpenM phohnR phaL litL suaanL geernM haiF gaaeL watH
"The villagers will donate any surplus rice they produce to the temple."

เราไม่อยากให้ต่างชาติมาแอบใช้นอมินีซื้อที่เกษตร แล้วจ้างชาวนาปลูกข้าว...
raoM maiF yaakL haiF dtaangL chaatF maaM aaepL chaiH naawM miH neeM seuuH theeF gaL saehtL laaeoH jaangF chaaoM naaM bpluukL khaaoF
"We do not want to see foreigners secretly using nominees to acquire agricultural lands and then hiring farmers to plant rice [for them]..."

...เพราะข้าวจะแพง ชาวนาจะต้องน้ำตาเช็ดหัวเข่า
phrawH khaaoF jaL phaaengM chaaoM naaM jaL dtawngF namH dtaaM chetH huaaR khaoL
"... because rice will be expensive and farmers will be heartbroken."

ขอข้าวเพิ่มได้ไหมคะ
khaawR khaaoF pheermF daiF maiH khaH
"Can we have some more rice?"

ฉันไม่กินเนื้อสัตว์หมูเนื้อไข่ปลาอาหารทะเลนมข้าวถั่วผลไม้เปลือกแข็งค่ะ
chanR maiF ginM neuuaH satL muuR neuuaH khaiL bplaaM aaM haanR thaH laehM nohmM khaaoF thuaaL phohnR laH maaiH bpleuuakL khaengR khaF
"I do not eat meat / pork / beef / eggs / fish / seafood / milk / rice / beans / nuts."

วรรณกินข้าวอยู่
wanM ginM khaaoF yuuL
"Wann is eating (rice)."

มาลีกินข้าวต่อ
maaM leeM ginM khaaoF dtaawL
"Malee continued eating rice."

ต้นข้าวในนาแตกกออวบงามใกล้ออกรวงเต็มทีแล้ว
dtohnF khaaoF naiM naaM dtaaekL gaawM uaapL ngaamM glaiF aawkL ruaangM dtemM theeM laaeoH
"In the fields the ripening buds were about to burst forth into full kernels."

ลุงใสเดินหว่านปุ๋ยในนาอย่างระมัดระวังไม่ให้เท้าไปเหยียบต้นข้าวหรือแม้แต่ใบข้าว
loongM saiR deernM waanL bpuyR naiM naaM yaangL raH matH raH wangM maiF haiF thaaoH bpaiM yiiapL dtohnF khaaoF reuuR maaeH dtaaeL baiM khaaoF
"Uncle Sai broadcast fertilizer over the fields, being careful not to trample the rice stalks or even on their leaves."

ความสุขของชาวนาอย่างลุงใสไม่มีอะไรมากไปกว่าการได้เดินมาดูความเติบโตของต้นข้าวทุก ๆ วัน
khwaamM sookL khaawngR chaaoM naaM yaangL loongM saiR maiF meeM aL raiM maakF bpaiM gwaaL gaanM daiF deernM maaM duuM khwaamM dteerpL dto:hM khaawngR dtohnF khaaoF thookH thookH wanM
"Rice farmers are never as happy as when they can walk among their fields and watch their rice grow higher each day."

ยิ่งเมื่อข้าวออกรวง กลิ่นเกสรดอกข้าวหอมกำจายไปทั้งทุ่ง
yingF meuuaF khaaoF aawkL ruaangM glinL gaehM saawnR daawkL khaaoF haawmR gamM jaaiM bpaiM thangH thoongF
"This is especially true when the rice bursts forth into kernels and the fragrance of the rice flower pollen wafts over the fields."

ระดับน้ำในนาก็พอแช่ต้นข้าวตามปกติ
raH dapL naamH naiM naaM gaawF phaawM chaaeF dtohnF khaaoF dtaamM bpohkL dtiL
"The level of the water soaked the fields at it normally does."

หนึ่งชั่วโมงถัดมาแกต้องลุยน้ำเหนือเข่าพอกวาดตามองไปรอบตัว เห็นระลอกคลื่นซัดใบข้าวไหวระริก
neungL chuaaF mo:hngM thatL maaM gaaeM dtawngF luyM naamH neuuaR khaoL phaawM gwaatL dtaaM maawngM bpaiM raawpF dtuaaM henR raH laawkF khleuunF satH baiM khaaoF waiR raH rikH
"Just one hour later, he had to wade through water above knee-height. When he wiped his eyes and looked around, he noticed that the ripples had caused the leaves on the rice stalks to vibrate."

ข้าวเขียวทั้งทุ่งเมื่อสองชั่วโมงที่แล้ว เริ่มเห็นเพียงปลายใบปริ่มน้ำ
khaaoF khiaaoR thangH thoongF meuuaF saawngR chuaaF mo:hngM theeF laaeoH reermF henR phiiangM bplaaiM baiM bprimL naamH
"The rice fields appeared green a scant two hours earlier; now all that could be seen were the tops of the leaves peeking through the water."

บริเวณที่เคยมีข้าวเขียวขจีบัดนี้กลายเป็นทะเลเวิ้งว้าง
bawL riH waehnM theeF kheeuyM meeM khaaoF khiaaoR khaL jeeM batL neeH glaaiM bpenM thaH laehM weerngH waangH
"The area which used to be a bright green field of rice now has become a vast, empty sea."

วัสดุอุปกรณ์ที่ชาวบ้านใช้หมักปลาร้านั้นที่สำคัญ เกลือ ขาดไม่ได้เลย รำ ข้าวคั่ว
watH saL dooL ooL bpaL gaawnM theeF chaaoM baanF chaiH makL bplaaM raaH nanH theeF samR khanM gleuuaM khaatL maiF daiF leeuyM ramM khaaoF khuaaF
"The most important ingredient which the villagers use to make fermented fish is salt; you can’t make fermented fish without it. Also they use rice-bran and roasted rice."

ผมเติบโตมาก็ด้วยข้าวก้นบาตร
phohmR dteerpL dto:hM maaM gaawF duayF khaaoF gohnF baatL
"I was a kid who grew up in the temple [dependent on the care of the monks]."

กระติบข้าวเหนียว หวดนึ่งข้าว สินค้าจำพวกเหล็ก เช่น มีด จอบ เสียม สารพัดพวกเวชภัณฑ์ก็มี
graL dtipL khaaoF niaaoR huaatL neungF khaaoF sinR khaaH jamM phuaakF lekL chenF meetF jaawpL siiamR saaR raH phatH phuaakF waehtF chaH phanM gaawF meeM
"Woven sticky rice carriers; rice steamers; metal utensils such as knives, hoes, and spades; and all kinds of medical supplies are sold [in the market]."

ไทยไม่เพียงเป็นประเทศที่ส่งข้าวออกมากที่สุดในโลกเท่านั้น ปริมาณการส่งออกของไทยยังมากถึงราว ๆ หนึ่งในสามของปริมาณข้าวทั้งหมดที่ซื้อขายกันอยู่ระหว่างประเทศอีกด้วย
thaiM maiF phiiangM bpenM bpraL thaehtF theeF sohngL khaaoF aawkL maakF theeF sootL naiM lo:hkF thaoF nanH bpaL riH maanM gaanM sohngL aawkL khaawngR thaiM yangM maakF theungR raaoM raaoM neungL naiM saamR khaawngR bpaL riH maanM khaaoF thangH mohtL theeF seuuH khaaiR ganM yuuL raH waangL bpraL thaehtF eekL duayF
"Thailand not only is the world’s leading rice exporter, but the amount exported by Thailand also amounts to approximately one-third of all rice traded in world markets."

นโยบายรับประกันราคาข้าวของไทยอาจลงเอยด้วยการต้องใช้เงินมากมายมหาศาล แต่ไดผลตอบแทนไม่คุ้มค่า
naH yo:hM baaiM rapH bpraL ganM raaM khaaM khaaoF khaawngR thaiM aatL lohngM eeuyM duayF gaanM dtawngF chaiH ngernM maakF maaiM maH haaR saanR dtaaeL daiM phohnR dtaawpL thaaenM maiF khoomH khaaF
"Thailand’s policy of price guarantees for rice might end up with the need to spend huge amounts of money, but the results might not be commensurate with the costs."

แม่แม่โพสพ เป็นเทพธิดา หรือเทพีประจำพืชพรรณธัญชาติ ซึ่งหมายถึง ต้นข้าว...
maaeF maaeF pho:hM sohpL bpenM thaehpF thiH daaM reuuR thaehM pheeM bpraL jamM pheuutF phanM thanM yaH chaatF seungF maaiR theungR dtohnF khaaoF
"Mae Posop is a deity or the goddess of grains and plants which means, [primarily], rice..."

...ว่าเป็นผู้ที่คุ้มครองดูแลต้นข้าวให้เจริญงอกงาม ให้ผลิตผลอันอุดม
waaF bpenM phuuF theeF khoomH khraawngM duuM laaeM dtohnF khaaoF haiF jaL reernM ngaawkF ngaamM haiF phaL litL dtaL phohnR anM ooL dohmM
"...as a being who protects and looks after rice plants as they grow and develop to produce a bountiful crop."

ในการทำนาชาวนาจะทำพิธีบูชาแม่โพสพด้วยอาหาร มีข้าวปากหม้อ กล้วย ต้นอ้อยเป็นต้น เพื่อหวังให้ข้าวงอกออกรวงงาม
naiM gaanM thamM naaM chaaoM naaM jaL thamM phiH theeM buuM chaaM maaeF pho:hM sohpL duayF aaM haanR meeM khaaoF bpaakL maawF gluayF dtohnF aawyF bpenM dtohnF pheuuaF wangR haiF khaaoF ngaawkF aawkL ruaangM ngaamM
"In tending their fields, farmers pay homage and perform ceremonies to Mae Posop with items of food; they offer up, for example, the first spoonfuls of rice from the pot, bananas, and sugarcane to fulfill their hopes that their rice crops will burst forth with bountiful and full kernels."

เพราะการทำนาซึ่งทำแต่ปีละครั้งนั้น หากข้าวไม่ให้ผลเต็มที่ มีภัยธรรมชาติน้ำท่วมนาล่ม น้ำน้อยข้าวไม่งาม...
phrawH gaanM thamM naaM seungF thamM dtaaeL bpeeM laH khrangH nanH haakL khaaoF maiF haiF phohnR dtemM theeF meeM phaiM thamM maH chaatF naamH thuaamF naaM lohmF naamH naawyH khaaoF maiF ngaamM
"Because growing rice is a one-year-long cycle, if the rice plants do not produce a full crop, or there is a natural disaster, or if flooding causes the fields to collapse, or if a drought causes the rice plants to under-produce..."

...หรือมีตัวเพลี้ย ปู สัตว์ร้ายลงกินทำลายข้าว ก็ต้องทนลำบากไปตลอดปี
reuuR meeM dtuaaM phliiaH bpuuM satL raaiH lohngM ginM thamM laaiM khaaoF gaawF dtawngF thohnM lamM baakL bpaiM dtaL laawtL bpeeM
"...or if aphids, crabs, or other wild animals destroy the rice crop, then the farmer will suffer for the entire year."

ชาวนาทำพิธีบูชาแม่โพสพ ก็เพื่อสร้างขวัญและกำลังใจให้มีความหวังความมั่นใจว่าข้าวจะให้ผลอุดมสมบูรณ์
chaaoM naaM thamM phiH theeM buuM chaaM maaeF pho:hM sohpL gaawF pheuuaF saangF khwanR laeH gamM langM jaiM haiF meeM khwaamM wangR khwaamM manF jaiM waaF khaaoF jaL haiF phohnR ooL dohmM sohmR buunM
"Rice farmers engage in ceremonies to venerate Mae Posop in order to instill morale and courage and to give them hope and confidence that the rice crop be full and bountiful."

นั่งพับเพียบเท้าแขนซ้าย มือขวาถือรวงข้าวที่มีเมล็ดข้าวแน่นเต็มรวง
nangF phapH phiiapF thaaoH khaaenR saaiH meuuM khwaaR theuuR ruaangM khaaoF theeF meeM maH letH khaaoF naaenF dtemM ruaangM
"[She] sits with her legs tucked under her left side, her left hand is resting [on the floor], and in her right hand [she] holds a sheaf of rice which sports firm, full kernels."

และข้าวนั่นเองคือแม่โพสพ
laeH khaaoF nanF aehngM kheuuM maaeF pho:hM sohpL
"And, it is rice itself which is Mae Posop."

คนไทยจึงให้ความเคารพข้าว ไม่ใช้คำหยาบคาย หรือแช่งด่าต้นข้าว หรือเมล็ดข้าว
khohnM thaiM jeungM haiF khwaamM khaoM rohpH khaaoF maiF chaiH khamM yaapL khaaiM reuuR chaaengF daaL dtohnF khaaoF reuuR maH letH khaaoF
"The Thai people thus treat rice respectfully; they do not speak rudely of rice, nor do they curse the stalks or its grains."

ถ้าทำข้าวหก ก็จะก้มลงเก็บอย่างเรียบร้อย
thaaF thamM khaaoF hohkL gaawF jaL gohmF lohngM gepL yaangL riiapF raawyH
"If [you] cause rice to fall [to the ground], [you] bend down and gather the kernels very carefully."

ข้าวจะเก็บไว้เป็นที่เป็นทางอย่างเรียบร้อย ไม่ทิ้งเรี่ยราดเลอะเทอะ...
khaaoF jaL gepL waiH bpenM theeF bpenM thaangM yaangL riiapF raawyH maiF thingH riiaF raatF luhH thuhH
"Rice is stored carefully in its own special location; [you] do not leave rice carelessly scattered about..."

เมื่อรับประทานข้าวก็จะรับประทานอย่างเรียบร้อย ไม่ทำเลอะเทอะมูมมาม
meuuaF rapH bpraL thaanM khaaoF gaawF jaL rapH bpraL thaanM yaangL riiapF raawyH maiF thamM luhH thuhH muumM maamM
"When [you] eat rice, [you] should eat it with proper manners and should not make a mess or eat sloppily."

เมื่ออิ่มข้าวก็จะไหว้ขอบคุณแม่โพสพ
meuuaF imL khaaoF gaawF jaL waiF khaawpL khoonM maaeF pho:hM sohpL
"When [you] finish eating, [you] should “wai” to express thanks to Mae Posop."

ถ้าจะเอาข้าวให้สัตว์กินจะต้องใส่ภาชนะ หรือมีใบไม้ใบตองรอง ไม่ทิ้งกองข้าวบนพื้นดิน
thaaF jaL aoM khaaoF haiF satL ginM jaL dtawngF saiL phaatF naH reuuR meeM baiM maaiH baiM dtaawngM raawngM maiF thingH gaawngM khaaoF bohnM pheuunH dinM
"If you give rice to an animal, you should put it in a dish or serve it in a banana or other leaf; you should not just dump the rice on the ground."

การลักขโมยข้าวถือเป็นสิ่งอปมงคลอย่างร้ายแรงที่สุด
gaanM lakH khaL mooyM khaaoF theuuR bpenM singL aL bpaL mohngM khohnM yaangL raaiH raaengM theeF sootL
"Stealing rice is the most inauspicious thing one can do."

การที่คนไทยปฏิบัติต่อข้าวมาแต่โบราณเช่นนี้ นับเป็นวัฒนธรรมทางจิตใจที่แสดงถึงความเป็นผู้มีความกตัญญูแม้กับผู้ที่มิใช่มนุษย์ เป็นวัฒนธรรมที่ดี
gaanM theeF khohnM thaiM bpaL dtiL batL dtaawL khaaoF maaM dtaaeL bo:hM raanM chenF neeH napH bpenM watH thaH naH thamM thaangM jitL jaiM theeF saL daaengM theungR khwaamM bpenM phuuF meeM khwaamM gaL dtanM yuuM maaeH gapL phuuF theeF miH chaiF maH nootH bpenM watH thaH naH thamM theeF deeM
"The fact that Thais have acted this way from ancient times is considered a spiritual and cultural artifact which shows that they are people who express their gratitude even to non-human powers; this is an admirable cultural trait."

ขอข้าวหน่อยได้ไหม
khaawR khaaoF naawyL daiF maiH
"May I have a little rice?"

ข้าวชนิดอื่นจะมีเทพธิดาประจำหรือไม่ไม่มีใครพูดถึง
khaaoF chaH nitH euunL jaL meeM thaehpF thiH daaM bpraL jamM reuuR maiF maiF meeM khraiM phuutF theungR
"No one talks about whether any other grains have a specific angel or goddess."

กินข้าวหรือยัง
ginM khaaoF reuuR yangM
"Did you eat yet?" — "Have you eaten?"

คุณใช้ไขหรือน้ำมันสัตว์ที่ทำกับข้าวหรือเปล่า
khoonM chaiH khaiR reuuR namH manM satL theeF thamM gapL khaaoF reuuR bplaaoL
"Do you use lard or animal fat in your cooking?"